Substantivo

WEBS CON ACTIVIDADES

ogalego.eu: substantivo

aprendogalego

tintarrás exercicios de morfoloxía: substantivo

EXPICACIÓN TEÓRICA

COTOVÍA!!!!

cadernodelinguagalega 3º ESO

1: Introdución

O substantivo é unha clase de palabra que designa entidades do mundo extralingüístico, sexan estas seres vivos (sapoconcho, amigas…), cousas inanimadas (libro, paraugas…) ou conceptos abstractos (amizade, intolerancia…).

Morfoloxicamente, están constituídos por unha raíz e por morfemas de xénero e número (amig-a-s). Opcionalmente, tamén poden presentar morfemas derivativos (prefixos e sufixos) (in-toler-ancia) ou dúas raíces (para-augas).

2 A categoría de xénero

A. SUBSTANTIVOS DUN SÓ XÉNERO

Son substantivos invariables, nos que non se produce oposición de xénero. Pertencen exclusivamente ou ben ao masculino (o caderno, o amor) ou ben ao feminino (a amizade, a chave).

Son femininos…

• A maioría das árbores froiteiras e os seus froitos. Ex.: a cerdeira / a cereixa, a laranxeira / a laranxa, a nogueira / a noz… Excepcións: a figueira / o figo, o limoeiro / o limón…
• Os substantivos acabados en -a. Ex.: a aguia, a alma, a auga, a pantasma, a reuma… Agás: o clima, o día, o mapa, o planeta, o diadema, o fantasma…
• Os substantivos terminados en -ade. Ex.: a idade, a liberdade, a puberdade, a mortaldade…
• Os substantivos rematados en -axe. Ex.: a paisaxe, a tatuaxe, a viaxe… Excepto: o traxe, o paxe, o garaxe. Personaxe pode ser masculino ou feminino.
• Os substantivos rematados en -se, -ite. Ex.: a análise, a tese, a otite, a elite… Agás: o convite, o interese…
• Outros substantivos como: a árbore, a ave, a canle, a calor, a dor, a ferruxe, a orde, a ponte, a síndrome, a suor…

Son masculinos...

• Os nomes de letras, números, océanos, mares, ríos e puntos cardinais. Ex.: o a, o efe, o sete, o Atlántico, o Adriático, o Miño, o noroeste…
• Os substantivos rematados en -i. Ex.: o convoi, o penalti…
• Os substantivos rematados en -o. Ex.: o arbusto, o riso, o xogo… Excepto: a foto, a moto, a tribo, a dínamo…
• Os substantivos rematados en -ote. Ex.: o bote, o dote, o lote… Excepto: a glote
• Os substantivos rematados en -u. Ex.: o bambú, o chapeu, o pau, o xampú…
• Os substantivos rematados en -me. Ex.: o arame, o crime, o cume, o exame, o fume, o lume, o legume, o costume… Excepto: a fame, a síndrome…
• Os substantivos rematados en -t, -g, -f, -h, -k… (estranxeirismos): o test, o cámping, o anorak, o ballet…
• Outros substantivos como: o berce, o labor, o leite, o mel, o nariz, o sangue, o cárcere, o sal, o sinal…

B. SUBSTANTIVOS DE DOUS XÉNEROS SEN FLEXIÓN

Nestes casos, o xénero vai indicado polo determinante que o acompaña. Exemplos: a trapecista - o trapecista, a xornalista - o xornalista, a trompetista - o trompetista, a axente - o axente, a cantante - o cantante, a atleta - o atleta, a estudante - o estudante...

C. SUBSTANTIVOS DE DOUS XÉNEROS CON FLEXIÓN

Son os substantivos que presentan formas diferentes para o masculino e o feminino. Exemplos: o neno - a nena, o camareiro - a camareira, o presidente - a presidenta, o mestre - a mestra, o avó - a avoa, o rapaz - a rapaza...

Masculino e feminino dos nomes rematados en -N

• -ín → -ina: bailarín → bailarina, benxamín → benxamina, malandrín → malandrina, galopín → galopina…
• -ón → -oa (Formación regular): ladrón → ladroa, anfitrión → anfitrioa, campión → campioa, patrón → patroa...
• -ón → -ona (Adxectivos despectivos e aumentativos): borrachón → borrachona, pedichón → pedichona...
• -án → -á (Formación regular): curmán → curmá, ferrolán → ferrolá, musulmán → musulmá, cirurxián → cirurxiá...
• -án → -ana (Adxectivos despectivos): charlatán → charlatana, folgazán → folgazana, pillabán → pillabana...
• -ún → -úa / -ún → -una: cervún → cervúa, vacún → vacúa; euscaldún à euscalduna

3. Categoría de número. Formación do plural

O número é a categoría gramatical que indica a oposición singular, que designa un individuo, e plural, que expresa máis de un.

1. Os substantivos rematados en vogal, forman o plural engadindo -s. Ex.: Novela → novelas, kiwi → kiwis, libro → libros, iglú → iglús…
2. Os substantivos rematados en -n ou -m forman o plural engadindo -s. Ex.: Can → cans, camión → camións, delfín → delfíns, dolmen → dolmens, tótem → tótems…
3. Os substantivos rematados en -r ou -z forman o plural engadindo -es. Ex.: Cráter → cráteres, culler → culleres, rapaz → rapaces, actriz → actrices…
4. Os substantivos rematados en -S…
   • Palabras agudas → Engaden -es. Ex.:Compás → compases, inglés → ingleses…
   • Palabras graves e esdrúxulas → Non varían. Ex.: O atlas → os atlas, o mércores → os mércores…
5. Os substantivos rematados en -L…
   • Palabras monosílabas → Engaden -es. Ex.: Sol → soles, mal → males, mel → meles…
   • Palabras graves → Engaden -es. Ex.: Túnel → túneles, mísil → mísiles, réptil → réptiles…
   • Palabras agudas polisílabas → Cambian -l por -is. Ex.: Farol → farois, cristal → cristais, funil → funís…
   • Nos substantivos compostos, se o segundo elemento é un monosílabo rematado en -l, faise o plural engadindo -es (coma se fosen monosílabos). Ex.: chuchamel → chuchameles, ollomol → ollomoles…
6. Os substantivos compostos…
   • Substantivo + adxectivo → Plural nos dous elementos. Ex.: Garda civil → gardas civís, porco teixo → porcos teixos…
   • Verbo / Palabra invariable + substantivo → Plural do segundo elemento. Ex.: Norteafricano → norteafricanos, chuchamel → chuchameles...
   • Substantivo + (de) + substantivo → Plural do primeiro elemento. Ex.: Estrela de mar → estrelas de mar, coche cama → coches cama…